10 minutes read
Na Europaplatz, jednym z najbardziej ruchliwych placów tranzytowych w Grazu, stoi budynek, obok którego większość przechodniów przechodziła dziesiątki razy, nie zwracając na niego uwagi. Hotel Daniel mieści się w budynku z połowy ubiegłego wieku, pierwotnie zbudowanym jako hotel kolejowy — skromnym pod względem wielkości, o czystych liniach i cichym, powojennym charakterze. Nic w jego fasadzie nie wskazuje na to, że na dachu dzieje się coś niezwykłego.
Wtedy podnosisz wzrok.
25 metrów nad poziomem ulicy, nad hotelowym tarasem, na smukłych nogach stoi sześcian ze szkła i stali, jakby właśnie tam wylądował. O każdej porze dnia odbija światło w inny sposób. W nocy świeci. W pogodny poranek przez jego panoramiczne okna widać Alpy. To właśnie LoftCube — najwyższy apartament hotelowy w Grazu.
Budynek, którego nie można było rozbudować
Aby zrozumieć, dlaczego LoftCube znalazł się na dachu, warto przyjrzeć się problemowi, który miał rozwiązać.
Hotel Daniel Graz jest siostrzanym obiektem oryginalnego Hotelu Daniel w Wiedniu; oba są zarządzane przez hotelarza Floriana Weitzera i jego grupę Weitzer Group. W momencie przejęcia obiekt w Grazu mieścił się w wpisanym do rejestru zabytków budynku z lat 50. XX wieku, położonym tuż obok głównego dworca kolejowego — była to powojenna budowla, która niegdyś funkcjonowała jako luksusowy hotel pięciogwiazdkowy, a następnie popadła w ruinę. Nowi właściciele przeprowadzili gruntowną renowację, przeprojektowując wszystkie 107 pokoi zgodnie z filozofią hotelu opartą na koncepcji „miejskiego pobytu” — „smart Luxury”: inteligentnej, nowatorskiej gościnności, która eliminuje zbędne elementy bez utraty jakości.
Dzięki renowacji budynek odzyskał swoje znaczenie. Jednak tradycyjna rozbudowa nigdy nie wchodziła w grę. Chroniona zabytkowa tkanka budowli wykluczała rozbudowę na zewnątrz. Nie było sąsiedniej działki, którą można by nabyć. Architektura ograniczała możliwości rozbudowy niemal we wszystkich kierunkach — z wyjątkiem jednego.
Na dachu nikogo nie było.
Koncepcja LoftCube
LoftCube został zaprojektowany przez berlińskiego projektanta Wernera Aisslingera — tego samego, który stworzył ogólną koncepcję wnętrz hotelu Daniel — jako prefabrykowana, w pełni samowystarczalna kapsuła mieszkalna, zaprojektowana z myślą o umieszczeniu w miejscach niedostępnych dla tradycyjnego budownictwa. Zaprojektowany od samego początku z myślą o produkcji fabrycznej i dostawie za pomocą dźwigu, został opracowany jako modułowe mieszkanie, które można zainstalować na dachach, w odległych rejonach, na pontonach lub w tymczasowych lokalizacjach miejskich przy minimalnej ingerencji konstrukcyjnej w miejsce przeznaczenia.
Koncepcja ta była badana w kontekście wystaw i na forach projektowych od połowy pierwszej dekady XXI wieku, ale projekt w Grazu stał się czymś zupełnie innym: pierwszą na świecie stałą instalacją LoftCube na dachu oraz pierwszym przypadkiem wykorzystania tej konstrukcji jako funkcjonującego apartamentu hotelowego. To wyróżnienie ma znaczenie. Wcześniejsze instalacje LoftCube miały charakter tymczasowy, były przenośne lub służyły wyłącznie celom wystawienniczym. Projekt Hotelu Daniel wymagał trwałości, odporności na warunki atmosferyczne, całorocznej funkcjonalności oraz pełnej integracji z usługami hotelowymi — co stanowiło znacznie wyższy poziom wymagań.
Pomysł narodził się w 2005 roku. Jego realizacja zajęła prawie dziewięć lat.
Dziewięć lat od pomysłu do Dźwigu
Lukę między pierwotną wizją Floriana Weitzera a dniem, w którym dźwig w końcu umieścił LoftCube na dachu, wypełniła szczególna wytrwałość: negocjacje dotyczące planowania, oceny konstrukcyjne, rozmowy z organami ds. ochrony zabytków oraz powolne gromadzenie pozwoleń, których wymaga każda nietypowa ingerencja w historyczną tkankę miejską.
Przekonanie samych władz miasta Grazu zajęło dwa lata po pokonaniu wszystkich przeszkód technicznych. Zespół LoftCube, kierowany przez Christiana Friedricha, założyciela i partnera zarządzającego LoftCube GmbH, współpracował ze Studio Aisslingera nad opracowaniem konfiguracji dostosowanej specjalnie do lokalizacji Hotelu Daniel — projektu wnętrz, który odzwierciedlałby instynkt projektowy firmy Weitzer oraz ugruntowaną tożsamość hotelu. LoftCube jest dostępny w różnych rozmiarach (wersję o powierzchni 44 m², zainstalowaną w tym obiekcie, można obejrzeć na platformie Spassio), co zapewnia deweloperom i hotelarzom pewną elastyczność przy dostosowywaniu produktu do konkretnych wymagań.
18 września 2014 r. obiekt LoftCube został przetransportowany na Europaplatz i ustawiony na miejscu za pomocą dźwigu. Sześć tygodni później, 1 listopada 2014 r., obiekt został otwarty dla gości.
Architektura modułu
Zainstalowana jednostka ma powierzchnię 44 metrów kwadratowych — jest to powierzchnia niewielka jak na standardy mieszkaniowe, ale przestronna jak na standardy apartamentu klasy premium. Jej konstrukcja opiera się na nogach o wysokości 1,5 metra, co unosi ją nieco ponad istniejący taras dachowy hotelu. To podwyższenie nie ma wyłącznie charakteru estetycznego. Tworzy ono widoczną granicę między tarasem a samą kapsułą, wzmacniając wrażenie, że wejście do LoftCube jest odrębnym aktem — przejściem z przestrzeni wspólnych hotelu do czegoś bardziej prywatnego, bardziej zawieszonego w przestrzeni.
Każda ściana sześcianu jest wyposażona w przeszklenie sięgające od podłogi do sufitu. Efektem jest nieprzerwany widok na miasto we wszystkich kierunkach: na wpisane na listę UNESCO historyczne centrum, wieżę zegarową Schlossberg, odległą sylwetkę zamku Eggenberg oraz zielone wzgórza otaczające Graz od zachodu. W nocy miasto rozciąga się poniżej w pełnej panoramie. Apartament oferuje widok w zakresie 360 stopni z miejsca, z którym nie może się równać żaden tradycyjny pokój w żadnym budynku przy Europaplatz.
Projekt wnętrz jest dopracowany w najdrobniejszych szczegółach: specjalnie zaprojektowane, ponadgabarytowe łóżko, strefa wypoczynkowa, aneks kuchenny oraz — element najczęściej opisywany przez gości — prysznic typu „rainforest” o wymiarach 2,5 na 2,5 metra. Prysznic jest wypełniony żywymi roślinami, wprowadzając nieoczekiwaną gęstość zieleni do skądinąd minimalistycznej palety barw. Jest to jeden z momentów, w których charakter Weitzera jako hotelarza ujawnia się najwyraźniej: odmowa popadania w neutralność, gdy możliwe jest stworzenie czegoś bardziej konkretnego i zaskakującego.
Na otaczającej powierzchni dachu zamontowano drewniany taras, pełniący funkcję prywatnego tarasu dla gości LoftCube. Rozszerza on efektywną powierzchnię mieszkalną apartamentu na zewnątrz i osadza moduł w otoczeniu dachu.
Co sprawia, że ten projekt ma znaczenie z punktu widzenia budownictwa prefabrykowanego
LoftCube w hotelu Daniel Graz jest regularnie wymieniany w prasie architektonicznej i mediach branży hotelarskiej jako wybitny przykład konstrukcji prefabrykowanej. Jego znaczenie wykracza jednak poza sam efekt wizualny.
To rozwiązało rzeczywisty problem. Projekt ten nie był ani gestem estetycznym, ani działaniem reklamowym. Stanowił odpowiedź na rzeczywisty problem deweloperski — budynek objęty ochroną konserwatorską, położony w gęsto zabudowanej dzielnicy miejskiej, bez realnej możliwości rozbudowy — poprzez zastosowanie rozwiązania prefabrykowanego, którego realizacja metodami tradycyjnymi byłaby niemożliwa. Tradycyjnie wykonana nadbudowa dachowa wymagałaby wzmocnienia konstrukcji istniejącego budynku, wydłużenia czasu prac budowlanych na miejscu, znacznego zakłócenia funkcjonowania hotelu oraz znacznie bardziej skomplikowanego procesu uzyskiwania pozwoleń. Prefabrykowany charakter LoftCube — w całości zmontowany poza placem budowy, umieszczony na miejscu za pomocą dźwigu i gotowy do użytku w ciągu kilku tygodni — pozwolił ominąć większość tych ograniczeń.
Pokazało to, że budownictwo prefabrykowane może sprostać wysokim wymaganiom projektowym. Jednym z utrwalonych błędnych przekonań pojawiających się w dyskusjach na temat budownictwa modułowego jest założenie, że prefabrykacja i jakość projektu stoją ze sobą w sprzeczności — że wydajność produkcji fabrycznej osiąga się kosztem bogactwa przestrzennego lub tożsamości. LoftCube obala ten mit. Jego starannie dopracowana geometria, jakość materiałów, specyfika aranżacji wnętrz oraz integracja charakterystycznych elementów, takich jak prysznic typu „rainforest”, świadczą o poziomie założeń projektowych, który jest całkowicie spójny z szerszą ofertą hotelu. Apartament nie sprawia wrażenia dodatku. Wydaje się, jakby zawsze miał tam być.
Projekt ten udowodnił, że dach może stać się przestrzenią o wszechstronnym zastosowaniu. Koncepcja, zgodnie z którą niewykorzystane dachy istniejących budynków miejskich można ożywić za pomocą lekkich, prefabrykowanych elementów, krąży w środowisku architektów i urbanistów już od lat. Hotel Daniel Graz przekształcił tę koncepcję w rzeczywistość – popartą danymi dotyczącymi rezerwacji, opiniami gości oraz stałymi przychodami. Apartament ten jest nieustannie opisywany jako jedno z najbardziej wyjątkowych miejsc noclegowych w Austrii. Jego sukces stanowi wzór, na który mogą powoływać się inni właściciele budynków, hotelarze i deweloperzy, argumentując za wykorzystaniem dachów.
Projekt ten poradził sobie z uwarunkowaniami regulacyjnymi. Być może jest to najmniej omawiane, ale najbardziej pouczające z praktycznego punktu widzenia osiągnięcie tego przedsięwzięcia. Uzyskanie zgody na stałą instalację prefabrykowanej konstrukcji na zabytkowym budynku wpisanym do rejestru zabytków w jednym z austriackich miast wymagało wieloletniej, wytrwałej współpracy z organami planistycznymi. Fakt, że ostatecznie uzyskano pozwolenie — a powstała konstrukcja jest powszechnie postrzegana jako wzbogacenie, a nie ingerencja — pokazuje, że droga przez procedury regulacyjne, choć wymagająca, nie jest niemożliwa do pokonania.
Wnioski dla branży hotelarskiej i prefabrykatów
Hotele borykają się ze specyficzną odmianą problemu, z którym ogólnie zmagają się budynki miejskie: jak się rozwijać, skoro nie ma oczywistego miejsca, gdzie można by się rozszerzyć. Działki w centrach miast są ograniczone. Sąsiednie nieruchomości rzadko są dostępne. Zabytkowe budynki nie mogą być przebudowywane w sposób, który naruszałby ich historyczny charakter. A jednak popyt na pokoje oraz na ekskluzywne wrażenia związane z pobytem w nich wciąż rośnie.
Tradycyjnym podejściem było szukanie rozwiązań na zewnątrz lub w górę w konwencjonalny sposób — na sąsiednich działkach, poprzez dobudowywanie nowych kondygnacji do budynków nieobjętych ochroną konserwatorską lub po prostu pogodzenie się z tym, że w danej lokalizacji rozwój nie jest możliwy. Hotel Daniel Graz proponuje inne rozwiązanie: przyjrzyj się temu, co już istnieje, znajdź to, co jest niedostatecznie wykorzystywane, i zastanów się, czy prefabrykowana dobudówka — dostarczona dźwigiem, zaprojektowana specjalnie dla danego miejsca i trwale zamontowana — może stworzyć coś, czego budynek nie mógłby zaoferować w inny sposób.
Projekt ten stanowi również ważną wypowiedź na temat relacji między branżą hotelarską a produkcją prefabrykatów. LoftCube powstał w wyniku wieloletniej współpracy między zespołem firmy Weitzer, Studio Aisslingera oraz Producentem LoftCube, czego efektem jest konfiguracja zarówno wierna pierwotnej koncepcji produktu, jak i dostosowana do konkretnej lokalizacji oraz potrzeb tego klienta. Właśnie tego rodzaju długotrwała, oparta na projektowaniu współpraca sprawia, że prefabrykowane projekty hotelarskie wydają się przemyślane i dostosowane do konkretnej lokalizacji, a nie wymienne.
Wnioski
Dziewięcioletni okres realizacji apartamentu o powierzchni 44 metrów kwadratowych to – według wszelkich konwencjonalnych miar – długi czas. Jednak projekt LoftCube w hotelu Daniel Graz nigdy nie był prostym przedsięwzięciem. Wymagał on, aby zabytkowy budynek z lat 50. XX wieku utrzymał stałą, prefabrykowaną dobudówkę. Wymagał od miejskiego urzędu planowania zatwierdzenia rozwiązania, które nigdy wcześniej nie zostało zrealizowane. Wymagał od Producenta stworzenia produktu o takim poziomie trwałości i rygoru eksploatacyjnego, jakiego wcześniej nie musiał spełniać.
To, że w końcu udało się to wszystko zrealizować — a efektem jest obecnie jeden z najczęściej komentowanych pokoi hotelowych w Austrii — mówi o czymś, na co warto zwrócić uwagę. Przeszkody utrudniające realizację takiego projektu mają w dużej mierze charakter instytucjonalny i regulacyjny, a nie techniczny. Branża prefabrykatów dysponuje odpowiednimi narzędziami. Pytanie brzmi, czy istnieją wizja, wytrwałość i odpowiednia współpraca, aby doprowadzić projekt do końca.
W Grazu tak właśnie było.
Hotel Daniel Graz, Europaplatz 1, 8020 Graz, Austria. Apartament LoftCube funkcjonuje od 1 listopada 2014 r. Projekt: Werner Aisslinger / Studio Aisslinger, Berlin. Wykonanie i montaż LoftCube: LoftCube GmbH.
